Piyasadaki çim tohumu paketlerinin büyük bölümü, aslında birkaç temel türün farklı oranlarda karıştırılmasından oluşur. Bu türleri tanımak; ambalajın üzerindeki listeyi okuyabilmek ve alanınıza gerçekten uyan karışımı seçebilmek demektir.
Aşağıda Marmara iklimindeki bahçelerde, parklarda ve spor alanlarında en çok kullanılan çim türlerini özellikleriyle birlikte ele alıyor, ardından hepsini tek bir tabloda karşılaştırıyoruz. Türlerin botanik sınıflandırmasını merak ediyorsanız önce çim bitkilerinin tanımı ve sınıflandırılması yazımıza göz atabilirsiniz.
Serin iklim çim türleri
Kışı yeşil geçiren, ilkbahar ve sonbaharda en aktif büyüyen bu türler, Marmara’daki çim alanlarının temelini oluşturur.
Çok yıllık çim (Lolium perenne)
Karışımların en bilinen bileşenidir. Tohumu 5–10 günde çimlenir ve alanı hızla örter; koyu, parlak yeşil rengi ve ince-orta dokusuyla estetik bir yüzey verir. Çiğnenmeye dayanıklı olduğu için spor alanlarında vazgeçilmezdir. Buna karşılık demet oluşturduğundan kendini onaramaz, yaz sıcağına ve kuraklığa duyarlıdır, gölgede seyrelir. Tipik biçme yüksekliği 3–5 cm’dir; spor alanlarında 2,5–3,5 cm’ye kadar inilebilir. Tek ya da iki yıllık akrabası İtalyan çimi (Lolium multiflorum) ile karıştırılmamalıdır; kalıcı alanlar için uygun değildir.
Kamışsı yumak (Festuca arundinacea)
Serin iklim çimleri arasında sıcağa ve kuraklığa en dayanıklı türdür. Derin kök sistemi sayesinde yüzey kuruduğunda bile alt katmanlardaki suya ulaşabilir. Yarı gölgeye uyumu iyi, çiğnenme dayanımı yüksek, bakım isteği orta düzeydedir. Eski çeşitler kaba yapraklıydı; günümüzün çim tipi çeşitleri çok daha ince ve sık bir görünüm sunar. Çimlenmesi 7–14 gün sürer; iri tohumlu olduğu için saf ekimde 35–50 g/m² tohum kullanılır. Biçme yüksekliği 5–7 cm olmalıdır; kısa biçildiğinde hızla seyrelir.
Kırmızı yumak (Festuca rubra)
İnce, iğnemsi yapraklarıyla en zarif dokuya sahip türlerdendir. Gölgeye, besince fakir ve kurakça topraklara uyumu yüksektir; az gübre ister. Rizomlu alt türü (F. rubra subsp. rubra) boşlukları kapatırken, demet oluşturan Chewings tipi (F. rubra subsp. commutata) daha sık ve dik bir örtü verir. Çiğnenme dayanımı düşük-ortadır; sıcak ve nemli yazlarda zorlanabilir. Biçme yüksekliği 3,5–6 cm, çimlenme süresi 10–14 gündür.
Çayır salkım otu (Poa pratensis)
Güçlü rizomlarıyla kendini onaran, soğuğa çok dayanıklı, koyu yeşil ve orta-ince dokulu bir türdür. Yoğun ve esnek bir halı oluşturduğu için hem süs hem spor karışımlarında yer alır. En büyük dezavantajı yavaş kuruluşudur: çimlenmesi 2–4 hafta sürer ve tam örtü oluşturması aylar alabilir. Bu nedenle genellikle hızlı çimlenen Lolium perenne ile birlikte ekilir. Yaz kuraklığında dinlenmeye girip sararabilir; su verildiğinde rizomlarından yeniden sürer. Biçme yüksekliği 3,5–6 cm’dir; tohumu çok küçük olduğundan saf ekimde 10–15 g/m² yeterlidir.
Sürünücü tavus otu (Agrostis stolonifera)
Stolonlarıyla son derece sık ve ince bir yüzey oluşturur; 3–5 mm gibi çok kısa biçme yüksekliklerine dayanabilen az sayıdaki türden biridir. Bu yüzden golf greenlerinin klasik çimidir. Ancak sık biçme, düzenli sulama, gübreleme ve hastalık kontrolü gerektirdiğinden ev bahçeleri için uygun değildir; daha yüksek biçildiğinde keçeleşir ve düzensiz bir görünüm alır.
Sıcak iklim çim türleri
Yaz sıcağında en iyi dönemini yaşayan, kışın dinlenmeye girip sararan bu türler; güneşli, kurak ya da tuzlu koşullarda serin iklim çimlerinin zorlandığı yerlerde öne çıkar.
Bermuda çimi (Cynodon dactylon)
Halk arasında köpekdişi ayrığı olarak da bilinir. Hem rizom hem stolonla çok hızlı yayılır; kuraklığa, sıcağa, tuzluluğa ve çiğnenmeye dayanımı çok yüksektir. Spor sahalarında kullanılan hibrit bermudalar (C. dactylon × C. transvaalensis) tohum vermez, rulo ya da sürgünle çoğaltılır. Gölgeye dayanamaz, tam güneş ister. Marmara’da kabaca kasım–nisan arasında saman rengindedir. Hızlı yayılımı nedeniyle tarh kenarlarının düzenli kesilmesi gerekir. Biçme yüksekliği 1,5–4 cm’dir.
Zoysia (Zoysia spp.)
En yaygın türleri Zoysia japonica ve daha ince yapraklı Zoysia matrella’dır. Sert, çok sık ve halı gibi bir örtü oluşturur; kuraklığa ve sıcağa dayanıklıdır, az gübreyle yetinir. Sıcak iklim çimleri arasında soğuğa ve gölgeye en iyi uyum sağlayanlardan biridir. Yavaş yayıldığı için kuruluşu uzun sürer ve hasarı geç onarır; bu nedenle çoğunlukla rulo ya da plak olarak döşenir. Biçme yüksekliği 2–5 cm’dir.
Deniz kıyısı paspalumu (Paspalum vaginatum)
Tuzluluğa en dayanıklı çim türlerinden biridir; kıyı şeridinde, tuzlu rüzgâra açık alanlarda ve tuzlu ya da arıtılmış suyla sulanan sahalarda tercih edilir. Koyu yeşil, ince-orta dokulu, sık bir yüzey verir; golf sahalarında da kullanılır. Soğuğa dayanımı düşüktür ve kışın renk kaybeder. Çoğunlukla vejetatif yolla çoğaltılır; biçme yüksekliği 1–4 cm aralığındadır.
Türler bir bakışta
| Tür | İklim grubu | Doku | Gölge toleransı | Çiğnenme | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|---|---|
| Lolium perenne | Serin | İnce–orta | Düşük–orta | Yüksek | Spor, süs, karışım bileşeni |
| Festuca arundinacea | Serin | Orta–kaba | Orta–iyi | Yüksek | Park, site, kurak alanlar |
| Festuca rubra | Serin | Çok ince | Yüksek | Düşük–orta | Gölge, süs, az bakımlı alanlar |
| Poa pratensis | Serin | Orta–ince | Düşük–orta | Yüksek, kendini onarır | Süs ve spor karışımları |
| Agrostis stolonifera | Serin | Çok ince | Orta | Düşük–orta | Golf greeni |
| Cynodon dactylon | Sıcak | İnce–orta | Çok düşük | Çok yüksek | Spor, güneşli ve kurak alanlar |
| Zoysia spp. | Sıcak | İnce–orta | Orta | Yüksek, yavaş onarır | Ev bahçesi, az sulanan alanlar |
| Paspalum vaginatum | Sıcak | İnce–orta | Düşük–orta | Yüksek | Kıyı alanları, tuzlu su, golf |
Tablodaki değerlendirmeler türler arası genel bir karşılaştırmadır; aynı türün çeşitleri arasında da belirgin farklar bulunabilir. Kuraklık, sıcak, soğuk, tuzluluk ve hastalık dayanımının ayrıntılı karşılaştırması için çim türlerinin dayanıklılık durumları yazımıza bakabilirsiniz.
Yaygın çim karışımları
Tek bir tür, bir alandaki tüm koşullara nadiren yanıt verir. Karışımlar; hızlı çimlenen, kendini onaran, gölgeye dayanan ve kuraklığa direnen türleri bir araya getirerek hem görünümü hem dayanıklılığı dengeler. Bir türü etkileyen hastalık ya da stres, diğer türler sayesinde alanın tamamını çökertmez.
| Karışım tipi | Tipik içerik | Uygun alan |
|---|---|---|
| Süs ve ev bahçesi | Lolium perenne %20–40, Festuca rubra %30–50, Poa pratensis %10–30 | Güneşli ve yarı gölge bahçeler |
| Gölge | Festuca rubra alt türleri ağırlıklı; Festuca arundinacea ve gölgeye uyumlu Poa türleri | Ağaç altları, binaların kuzey cepheleri |
| Spor ve yoğun kullanım | Lolium perenne %60–80, Poa pratensis %20–40 | Futbol sahaları, oyun alanları |
| Kuraklık ve az bakım | Festuca arundinacea %80–90, Poa pratensis %10–20 | Sulaması kısıtlı site ve park alanları |
Karışımlarda ekim normu genellikle 30–50 g/m² aralığındadır. Kesin miktar karışımdaki türlerin tohum iriliğine göre değiştiği için ambalajdaki öneriyi esas almak gerekir.
Karışımdaki türleri ve yüzdelerini, mümkünse çeşit adlarını, çimlenme oranını ve safiyet değerini kontrol edin. Karışımlar çoğu zaman içerdikleri tür ya da çeşit sayısını belirten 4M, 6M gibi adlarla satılır; ancak adı aynı olan iki karışımın içeriği birbirinden çok farklı olabilir. Kalıcı bir alan için karışımda tek yıllık türlerin yüksek oranda bulunmadığından emin olun.
Tohum mu, rulo çim mi?
Aynı türler hem tohum hem de hazır rulo çim olarak kullanılabilir. İki yöntemin de güçlü yanları vardır:
- Tohumla kurulum: Daha ekonomiktir, tür ve karışım seçiminde tam esneklik sağlar. Buna karşılık ekim mevsimine bağlıdır ve alanın tam kullanıma hazır hale gelmesi birkaç ay sürebilir.
- Rulo çim: Döşendiği gün yeşil bir yüzey sunar, eğimli alanlarda erozyonu hemen engeller. Maliyeti daha yüksektir; köklenene kadar geçen ilk 2–3 haftada düzenli sulama ister ve yoğun kullanılmamalıdır.
Her iki yöntemde de başarının anahtarı toprak hazırlığıdır: tesviye, drenaj ve sulama altyapısı doğru kurulmadan en iyi tür bile beklenen sonucu vermez. Alanınıza hangi türün uygun olduğundan emin değilseniz çim türü seçiminde aranan özellikler rehberimiz yol gösterecektir. Kurulumu uzman ekiple yapmak isterseniz çim alan tesisi hizmetimizi inceleyebilir; Fito, Ulusoy gibi markaların çim tohumlarını ve çim gübrelerini Bahçe Market’imizde bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tek bir “en dayanıklı” tür yoktur; dayanıklılık stresin türüne göre değişir. Çiğnenme ve kuraklıkta bermuda, serin iklim çimleri arasında kuraklık ve sıcakta kamışsı yumak, soğukta çayır salkım otu, gölgede ise kırmızı yumak öne çıkar.
Serin iklim çimleri arasında gölgeye en iyi uyum sağlayan tür kırmızı yumaktır (Festuca rubra); kamışsı yumak da yarı gölgede başarılıdır. Günde 3–4 saatten az doğrudan güneş alan alanlarda ise hiçbir çim uzun süre sık kalmaz.
Bermuda bir sıcak iklim çimidir; sıcaklıklar düştüğünde büyümeyi durdurup kış dinlenmesine girer ve saman rengine döner. Bitki ölmez, ilkbaharda toprak ısındığında yeniden yeşillenir.
Karışımlarda genellikle 30–50 g/m² kullanılır. Saf ekimde miktar türün tohum iriliğine göre değişir: kamışsı yumakta 35–50 g/m², çayır salkım otunda 10–15 g/m² yeterlidir. Her zaman ambalajdaki öneriyi esas alın.
